بیابانهای زمین شناسی ایران
3- حركات تكتونيكي پيرنه ....ادامه مطلب....
فازكوهزايي مزبور در حدفاصل بين ائوسن پاياني اليگوسن آغازين رويداده و شكل كنوني بلنديهاي ايران ترسيم شده است. طي اين فاز كوهزايي رشته كوههاي مركزي ايران پديدار شده و ميان آنها فرو رفتگيهاي كنوني و حوضه نمك در مركز ايران تشكيل شده است (اشتوكلين،1968). طي حركات كوهزايي لاراميد، البرز شمالي طي پالئوژن از آب خارج شده و تنها رسوبهاي دريايي ميوسن مياني به طور دگرشيب بر روي رسوبهاي كرتاسه و قديمتر از آن قرار گرفتهاند. سنگهاي ائوسن دامنه جنوبي البرز به وسيله رسوبهاي ميوسن (سازندهاي معادل قرمز پاييني و بالايي) به طور دگرشيب پوشيده ميشود كه نشان دهندة حركات كوهزايي پيرنه است. تشكيلات رسوبي الگيوسن در البرز مركزي قابل مشاهده نبوده ولي تشكيلات قارهاي متشكل از سيلتستون، ماسه سنگ و كنگلومرا در آن ديده ميشود (سازند هزار دره) كه آن را معادل سازند قرمز بالايي در سازند قم ميدانند و به طور دگرشيب بر روي تشكيلات ائوسن قرار گرفته است (دلنباخ، 1964، خسرو تهراني و درويشزاده، 1363). پس از جنبشهاي آغازين اليگوسن، پيشروي دريا سبب تشكيل رسوبهاي سازند قم در ايران و البرز مركزي شده كه اين رسوبگذاري تا ميوسن ادامه داشته و بخشهاي گستردهاي از ايران را پوشانده است (بزرگنيا 1966). وجود سازند قرمز زيرين در سراسر ايران مركزي نشانة عملكرد اين فاز در اين زون ساختاري است (گانسر، 1995).اين حركات سبب ايجاد لايه گچي در بخش فوقاني سازند كند و سازند قرمز تحتاني شده است كه رخنمون آنها با گسترش فراوان در جنوب و جنوب شرق استان تهران ديده مي شود. در استان خراسان حركات خشكي زايي ائوسن پاياني – اوليگوسن آغازين موجب بالاآمدگي كامل ناحيه كپه داغ و در نتيجه عقبنشيني دريا شده است. اين عقب نشيني در اواخر ائوسن از غرب كپه داغ شروع و موجب پسروي دريا از غرب به شرق كپه داغ شده است (افشار حرب، 1979). اين خشكي زايي متأثر از فاز كوهزايي پيرنه ميباشد. رسوبات نئوژن كپه داغ اغلب از نوع كنگلومرا، ماسه سنگ و لايههاي رس سنگ قرمز بوده و در محيط قارهاي تشكيل شده است. نهشتههاي تبخيري نئوژن (عمدتاً ميوسن) در اغلب مناطق استان ديده ميشود. اين رسوبات در حوضچههايي تشكيل شده است كه در آنها رسوبات قارهاي از نوع پلايا تهنشت ميشده است. در اين حوضچهها لايههايي از رس، مارن، سيلت، ماسه و بويژه رسوبات تبخيري از نوع گچ و نمك نهشته شده است. نهشتههاي تبخيري نئوژن در مناطق كاشمر، جاجرم، سبزوار، تربت جام و برخي نقاط ديگر ديده ميشود. حرکات کوهزايي پيرنه موجب يک نا پيوستگي زاويه دار مشخص در سازند قرمز زيرين در ناحيه قزوين شده است. حرکات قبل از اکوتانين که توسط فعاليت آتشفشاني و ماگماتيسم بوجود آمده در ناحيه رزن دنبال مي گردد. طي اين حرکات کوهزايي، البرز شمالي از آب خارج شده و رسوبات دريايي ميوسن مياني به طور دگر شيب بر روي رسوبات کرتاسه و قديمي تر قرار گرفته اند.
4- حركات كوهزايي استرين (17 ميليون سال قبل)
طي حركات كوهزايي استرين (ميوسن مياني)، تمام ايران تحت تأثير حركات كوهزايي مهمي قرار گرفته كه اين حركات با شروع دومين مرحله بازشدگي درياي احمر و خليج عدن (پنج ميليون سال نسبت به عهد حاضر) همزمان است در اثر حركات مزبور در ايران مركزي سازند قم از آب خارج شده و سازند قارهاي قرمز فوقاني در سرتاسر ايران مركزي بر روي آن تشكيل ميشود. در اثر عملكرد اين فاز كوهزايي بر ارتفاع كوههاي ايران افزوده شده و فرسايش شديدي بر آنها حاكم شده است كه نتيجه آن پرشدن گوديها از رسوبهاي آبرفتي ـ كوهپايهاي است كه طي آن رسوبهاي آبرفتي ـ كوهپايهاي مانند كنگلومراي هزار دره، معادل هزار دره و بختياري تشكيل شده است. سازند مزبور را ميتوان بطور گستردهاي در جنوب، شرق و جنوب شرق استان تهران مشاهده كرد كه بخشهاي M1 و M3 آن حاوي كانيهاي تبخيري است. در استان خراسان سازندي بنام قرمز فوقاني نامگذاري نشده است اما معادل سازند قرمز فوقاني موجود بوده و در اغلب مناطق استان ديده ميشود. نهشتههاي قرمز رنگ ماسهسنگ، مارن ژيپس دار، كنگلومرا و سيلت استون معادل سازند قرمز فوقاني ميباشند. اين نهشتهها از نوع قارهاي و خشكي بوده و در بين آنها نهشتههاي تبخيري نظير مارنهاي ژيپس دار نيز ديده ميشود.در استان قزوين طي اين حرکات کوهزايي سازند قرمز فوقاني تشکيل شده است که حاوي کاني هاي تبخيري شامل گچ و نمک است و در ناحيه آوج رخنمون قابل ملاحظه اي از آن وجود دارد.
