3-13-1- جمع آوري اطلاعات
گزارشات اصلي مورد استفاده در اين قسمت عبارتند از:
1- گزارش خاکشناسي تفصيلي منطقه قزوين، موسسه خاکشناسي و حاصلخيزي خاک وزارت جهاد کشاورزي
2- مطالعات خاکشناسي و طبقه بندي اراضي نيمه تفصيلي دشت قزوين، موسسه تحقيقات خاک و آب وزارت جهاد کشاورزي
سپس اطلاعات نقشه هاي مذکور در سيستم GIS وارد گرديد و عوامل محدود کننده خاک ها مانند قليائيت ،گچ، مقدار سنگ ريزه و قلوه سنگ و غيره در پرو فيل هاي خاک تعيين گرديد.
درنهايت با تفکيک خاک هاي منطقه بر حسب محدوديت هاي مذکور، نقشه بيابان با توجه به محدوديت فوق ترسيم گرديد.
3-13-2- منابع و قابليت اراضي استان قزوين
- واحد اراضي 6.1
شامل اراضي پست و شور مسطح و گود داراي شيب کمتر از 1% مي باشد. خاک ها عميق و سنگين با شوري متوسط تا زياد و زهکشي نامناسب هستند. سطح آب زيرزميني بالا و شور بوده و خاک ها از رده Solonchoks مي باشند. اين اراضي در جنوب شرقي استان و در اطراف ناحيه دشت جزيره قرار دارند.
- واحد اراضي 7.1
شامل دشت هاي سيلابي مسطح و شور داراي آبراهه هاي متعدد ،کم عمق و سيلابي مي باشد. شيب اين ناحيه کمتر از 5/0 درصد بوده و داراي خاک هاي عميق با شوري خيلي زياد و بافت سنگين است. سطح آب زيرزميني بالا بوده و خاک ها از رده Gleyic solonchoks مي باشد. ناحيه مذکور در دشت جزيره در جنوب شرقي استان و در محل خروجي رود شور از استان قرار دارد.
- واحد اراضي 8.1
اين واحد شامل وا ريزه هاي باد بزني شکل سنگ ريزه دار و با شيب ملايم 6-2% مي باشد. داراي خاک هاي کم عمق با سنگ ريزه زياد و بافت سبک تا متوسط مي باشد که در بعضي قسمت هاي بر روي تجمع سنگ و سنگ ريزه قرار دارد. مواد مادري آهکي بوده و خاک هاي آن از نوع Calcaric regosols
مي باشد. اين واحد با وسعت نسبتاً کم در حاشيه جنوبي دشت قزوين بطور پراکنده قرار دارد.
- واحد اراضي 8.2
اين واحد از وا ريزه هاي باد بزني شکل سنگ ريزه دار با شيب ملايم 5-1 درصد تشکيل شده است. داراي خاک هاي نسبتاً عميق با سنگ ريزه متوسط و بافت متوسط تا ريز است که بر روي سنگ ريزه و تجمعي از مواد آهکي و گچي قرار گرفته است. خاک هاي اين واحد از رده Calcaric regosols مي باشد. اين واحد عمدتاً در سه ناحيه ذيل مشاهده مي شوند.
1- جنوب دشت قزوين در جنوب و جنوب غربي بوئين زهرا
2- شمال غربي دشت قزوين بصورت نواري نسبتاً باريک در شمال و شمال شرقي آبيک
3- بصورت نواري در شمال جاده تاکستان به ابهر
- واحد اراضي 9.2
اين واحد از آبرفت هاي باد بزني شکل سنگ ريزه دار داراي شيب 3-1% است که داراي خاک هاي کم عمق تا نسبتاً عميق مي باشد بافت آن متوسط تا ريز بوده و بر روي سنگريزه هاي مدور قرار گرفته است و خاک هاي آن Calcaric fluvisols مي باشد.
- واحد اراضي 7.2
شامل دشت هاي سيلابي مسطح و شور با آبراهه هاي سيلابي متعدد مي باشد. شيب اين واحد 5/0-0 درصد بوده و از خاک هاي عميق و سنگين با شوري و قليائيت زياد تشکيل شده است، سطح آب زيرزميني نسبتاً بالا بوده و خاک هاي آن از رده Gleyic solonchaks و Solonetz مي باشد. اين واحد از وسعت نسبتاً کمي برخوردار بوده و عموماً در مجاورت رودخانه خر رود قرار دارد.
- واحد اراضي 4.1
اين واحد شامل دشت هاي دامنه اي با شيب ملايم و پستي و بلندي کم مي باشد. شيب اين واحد 5-2 درصد بوده و از خاک هاي عميق با بافت زير که عموماً بدون سنگريزه است تشکيل شده و بر روي تجمعي از مواد آهکي قرار گرفته است. اين واحد خاک هاي رده Calcic cambisols را دارا مي باشد. اين واحد نزديک به 15 درصد استان را تشکيل داده و عمدتاً در حاشيه شمالي و غربي دشت قزوين مشاهده مي شود.
- واحد اراضي 4.2
اين واحد شامل دشت هاي دامنه اي و تراس هاي حاشيه رودخانه اي نسبتاً مسطح مي باشد. خاک هاي اين واحد نسبتاً عميق تا عميق بوده و داراي بافت متوسط تا ريز است که بر روي لايه شن و سنگريزه قرار گرفته است. خاک هاي اين واحد از رده Calcaric fluvisols مي باشد. اين واحد مساحت کمي داشته و کمتر از 2 درصد استان را شامل گرديده و در جنوب شرقي استان مشاهده مي شود.
- واحد اراضي 2.1
اين واحد شامل تپه هاي نسبتاً مرتفع با قلل نسبتاً تيز است که از سنگ هاي سخت آهکي، دگرگوني و آذرين با شيب 20 تا 100% تشکيل شده است. عموماً لخت و بدون پوشش خاکي بوده و در بعضي قسمت ها خاک بسيار کم عمق سنگلاخي ديده مي شود. خاک هاي اين واحد از رده lithosols مي باشد.
- واحد اراضي 2.2
اين واحد از تپه هاي با قلل مدور و فرسايش متوسط تشکيل شده است، که خاک آن بر روي مواد آهکي، دگرگوني و خاکستر هاي آتشفشاني قرار گرفته است. شيب اين واحد از 12 تا 50 درصد متغير بوده و خاک هاي آن کم عمق تا نسبتاً عميق و سنگريزه دار مي باشد که بر روي تجمعي از مواد آهکي قرار گرفته است. اين واحد خاک هاي متعلق به رده Calcaric regosols و Lithosols را دارا مي باشد.
- واحد اراضي 2.4
اين واحد شامل تپه هاي شديداً فرسايش يافته و بريده بريده مي باشد، که از مارن هاي نرم گچي و نمکي (بدلند) تشکيل شده و داراي شيب 20 تا 70% و از خاک هاي بسيار کم عمق تا کم عمق تشکيل يافته است که بر روي مارن هاي نرم گچي و آهکي قرار گرفته اند. خاک هاي اين واحد در رده Lithosols Regosols و Gypsiferous-marls قرار مي گيرند.
- واحد اراضي 3.1
اين واحد شامل فلات ها و تراس هاي فوقاني مرتفع با پستي و بلندي متوسط و شيب 8-3% مي باشد. داراي خاک هاي نسبتاً عميق تا عميق بوده و با بافت سنگين بر روي تجمعي از مواد آهکي و سنگريزه قرار دارد. خاک هاي اين واحد در رده Calcic cambisols و Calcaric Regosols قرار مي گيرد. اين واحد حدود 5 درصد از استان را شامل مي شود.
- واحد اراضي 3.2
اين واحد شامل فلات ها و تراس هاي فوقاني با پستي و بلندي کم تا متوسط و شيب هاي عمومي 5-2 درصد و خاک هاي نسبتاً عميق تا عميق با بافت سنگين مي باشد، که بر روي تجمعي از مواد آهکي قرار گرفته است. رده خاک هاي اين واحد Calcaric cambisols مي باشد. اين واحد مساحت کمي در استان نزديک به 2 درصد دارد.
- واحد اراضي 3.3
اين واحد از فلات ها و تراس هاي فوقاني با پستي و بلندي زياد و شيب عمومي 8-3% تشکيل شده است. خاک هاي آن کم عمق تا نسبتاً عميق بوده و داراي بافت سبک تا متوسط است، که بر روي تجمعي از مواد آهکي و سنگريزه قرار دارد. خاک هاي اين واحد در رده Calcaric Regosols قرار دارد.
- واحد اراضي 3.4
اين واحد شامل فلات ها و تراس هاي فوقاني با پستي و بلندي زياد مي باشد که داراي شيب جانبي 20-6% مي باشد. خاک هاي آن بسيار کم عمق و سنگلاخي بوده و بر روي سنگريزه و مواد گچي و آهکي قرار مي گيرد. خاک هاي اين واحد از رده Lithosols و Gypsiferous marls مي باشد.
- واحد اراضي 1.4
اين واحد از کوههاي شديداً فرسايش يافته و بريده بريده تشکيل شده که شامل مارن هاي گچي و نمکي و ماسه سنگ مي باشد. شيب اين واحد 30 تا 80 درصد بوده و خاک هاي آن کم عمق تا نسبتاً عميق مي باشد. بافت اين خاک ها متوسط تا سنگين بوده و بر روي مارن هاي گچي و نمکي قرار دارند. رده خاک هاي اين واحد Regosols Lithosols و Gypsiferous marls مي باشد.
- واحد اراضي 1.3
اين واحد شامل کوههاي نسبتاً مرتفع با قلل تيز و دره هاي متعدد مي باشد که از سنگ هاي آهکي و دگرگوني و آذرين تشکيل شده است. شيب اين واحد 30 تا 100 درصد بوده و عموماً لخت و بدون پوشش گياهي بوده و در بعضي قسمت ها خاک هاي خيلي کم عمق يا کم عمق سنگلاخي در دامنه ها وجود دارد. رده خاک اين واحد Lithosols مي باشد.
- واحد اراضي 1.2
اين واحد از کوههاي نسبتاً مرتفع و نسبتاً فرسايش يافته با قلل مدور تشکيل شده و اغلب بر روي مواد مادري آهکي و دگرگوني قرار دارند. شيب اين واحد 25 تا بيش از 100 درصد مي باشد. خاک هاي آن کم عمق تا نسبتاً عميق با بافت سبک تا متوسط سنگريزه دار مي باشد و در بعضي قسمت هاي رخنمون هاي سنگي وجود دارد. خاک هاي آن از رده Lithosols و Calcaric regosols مي باشد.
- واحد اراضي 1.1
اين واحد شامل کوههاي بسيار مرتفع و ناهموار با قلل تيز و کشيده مي باشد که از سنگ هاي بسيار سخت آهکي يا آذرين خروجي تشکيل شده و داراي شيب 40 تا بيش از 100 درصد مي باشد. عموماً لخت و بدون پوشش خاکي بوده و فقط در بعضي قسمت ها داراي خاک هاي بسيار کم عمق و سنگلاخي مي باشد که از رده Lithosols هستند.
تجزيه و تحليل خاک هاي منطقه:
با توجه به وجود اراضي مختلف در استان لذا گروه هايي متفاوت خاکي نيز در استان مشاهده مي شود که گروههاي عمده استان بشرح زير مي باشند.
3-13-3- خاک هاي ليتوسل Lithosols
در اين گروه لايه A بطور مستقيم بر روي سنگ مادر قرار گرفته و عمق خاک اندک مي باشد و در شيب هاي تند، بويژه در اقليم هاي خشک مشاهده مي شود. پروفيل آن بصورت AC است که اگر در اقليم مرطوب قرار داشته باشد بسته به نوع هوموس و ارتفاع مي تواند داراي پوشش جنگلي باشد. سنگ مادر در اين گروه از آهکي تا سيليسي متفاوت مي باشد. در مجموع از حاصلخيزي اندکي برخوردار بوده و اگر در اقليم خشک قرار گيرد در طبقه بندي جديد Ochreptisol ناميده مي شود. در صورت عدم وجود رژيم رطوبتي اريديک نمي توان اين گروه را جزو مناطق بياباني در نظر گرفت.
3-13-4- خاک هاي رگوسل Regosols
سنگ مادر اين گروه نرم تر از خاک هاي ليتوسل بوده، مواد آلي اين گروه اندک، PHخنثي و گاهي در سطحي قليايي مي باشد. افق ها در اين گروه مشخص نمي باشد و عمدتاً از بافت شن، ماسه، Loamy sand Coarse تشکيل شده اند. در صورت مهيا بودن زمان و شرايط تکاملي مساعد مي توانند در اقليم هاي مرطوب به پدوزولها تبديل شوند، در مناطق خشک بدون تغيير باقي مي مانند. در طبقه بندي جديد معادل Entisol هستند.
3-13-5- خاک هاي فلاويسل Fluvisols
اين خاک ها به رنگ هاي سرخ يا قهوه اي بوده و در رسوبات جديد آبرفتي تشکيل مي شوند. بدليل اينکه در معرض سيلاب ها قرار دارند، معمولاً داراي نيم رخ مطبق و لايه لايه هستند و فاقد تکامل پروفيلي هستند.
3-13-6- خاک هاي کامبيسول داراي افق آهکي Calcic cambisols
اين خاک هاي داراي افق (Cambic) B بوده و فاقد شوري هستند. در عمق 50 سانتيمتري از سطح خاک خواص هيدرومورفيک وجود ندارد و داراي افق آهکي هستند.
3-13-7- خاک هاي شور Solonchaks
اين خاک ها داراي هدايت الکتريکي اشباع بزرگ تر از 4 ميلي موس بر سانتي متر بوده وESP آنها کمتر از 15 مي باشد.PH نيز معمولاً کمتر از 5/8 مي باشد. فراواني املاح باعث محدوديت يا توقف رشد گياهان مي گردد. طبق روش جديد طبقه بندي آمريکايي Salortihid ناميده مي شوند.
3-13-8- خاک هاي قليايي Solonetz
در اين خاک ها هدايت الکتريکي عصاره اشباع کمتر از 4 ميلي موس بر سانتيمتر وESP بيش از 15 مي باشد.PH نيز بين 5/8 تا 10 متغيير است. سديم مهمترين کاتيون اين خاکها بوده و از نظر ساختماني بسيار بد بوده و در طبقه بندي جديد امريکايي Natrargid ناميده مي شوند.
3-13-9- سري خاکهاي استان قزوين که داراي محدوديت مي باشند.
1- سري خاک نهاوند
اين سري خاکي با بافت رس و شني سنگريزه دار است که گاهي با طبقه اي از سنگريزه ريز پوشيده شده است. اين سري داراي مقدار نسبتاً زياد تا زياد شوري مي باشد، و با توجه به محدوديت شوري جزو خاکهاي بياباني محسوب مي شود.
2- سري خاک بوئين- تحت سري شور و قليايي
بافت خاک اين سري شن و رسي با مقدار زيادي سنگريزه هاي ريز مي باشد و داراي شوري و قليائيت متوسط مي باشد.
3- سري خاک عشرت آباد – تحت سري شور و قليايي
اين سري داراي بافت رس و شني و شوري و قليائيت متوسط است. اين سري بواسطه شوري و قليائيت جزو خاکهاي بياباني در نظر گرفته مي شود.
4- سري خاکهاي خر رود
اين سري داراي بافت رس و شني است و داراي دو تحت سري به نامهاي تحت سري شور با شوري متوسط تا زياد و تحت سري با زهکشي ضعيف حاوي طبقات زيرين سنگين است که جزو خاکهاي بياباني محسوب مي شوند.
5- سري خاک ديزان- تحت سري شور
اين سري داراي خاک با بافت رس و شني است و شوري آن زياد مي باشد.
6- سري خاک هاي جنت آباد
اين سري داراي خاک با بافت رسي و شني است که داراي شوري کم و قليائيت نسبتاً زياد است که بواسطه قليائيت بالا جزو خاک هاي بياباني در نظر گرفته مي شود.
7- سري خاک هاي فارسيان
اين سري داراي خاک با بافت رسي و شني است که شوري و قليائيت آن بسيار بالا است. اين سري داراي يک تحت سري با زهکشي ضعيف مي باشد که داراي سطح آب زيرزميني نسبتاً بالا و شوري مي باشد که اين سري و تحت سري آن نيز داراي محدوديت هاي خاک هاي بياباني هستند.
8- سري خاک شهرستان
اين سري خاکي بافت رسي و شني دارد که داراي دو تحت زير سري است .
تحت سري با زهکشي ضعيف که داراي سطح آب زيرزميني بالا است.
تحت سري شور و قليا داراي شوري و قليائيت متوسط مي باشد.
9- سري خاک کهکين
اين سري داراي خاک از گروه سولونچاک- سولنتز است که داراي شوري و قليائيت بسيار است و بافت آن رس و شني سليت دار مي باشد. يک تحت سري با زهکشي ضعيف نيز دارد که سطح آب زيرزميني آن بالا مي باشد.
10- سري خاک ولدآباد
اين سري نيز از خاک هاي گروه سولونچاک- سولنتز تشکيل شده و داراي شوري و قليائيت بسيار بالا است و بافت آن رسي و شني است .اين سري داراي يک تحت سري با زهکشي ضعيف مي باشد که سطح آب زيرزميني آن بالا است.
11- سري خاک فيض آباد
اين سري از خاک گروه سولنتز تشکيل شده که داراي شوري متوسط و قليائيت خيلي زياد است و بافت آن رس و شني سليت دار است.
