منابع طبیعی

بنا به دعوت دوستي نا آشنا كه چند روز پيش از طريق مهندس درویش براي پيوستن به رستاخیز سبز رنگ دعوت شده بودم ( البته نه من كه كليه وبلاگستان هاي زيست محيطي فرا خوانده شده بودند) فرصتي دست داد كه بنده هم به سهم خود مشاركت ناچيزي در اين حركت نمادين و خوب زيست محيطي داشته باشم.

در زمانه حاضر بحث منابع طبيعي و محيط زيست از جمله مسائلي است كه در بسياري از محافل علمي جهان و رسانه هاي ديداري، شنيداري و نوشتاري به وفور ديده و شنيده مي شود. در اكثر موارد هشدارهايي جدي در مورد تخريب منابع طبيعي و محيط زيست و به خطر افتادن قابليت سكونت كره زمين به ساكنين و بويژه سياستگذاران و مسئولين مربوطه داده مي شود. پژوهشهايي كه در دهه هشتاد صورت گرفت و تغييرات عظيمي كه در شرايط طبيعي كره زمين به وقوع پيوست بيانگر آن بود كه كره زمين در حال گرم شدن است و جنگل هاي آن در حال نابودي اند. لاية ازن كه كره زمين را از گزند اثرات زيانبار اشعه ماوراي بنفش خورشيد محفوظ مي دارد روز بروز نازكتر مي شود و احتمال بروز انواع سرطانها را افزايش مي دهد. قدرت توليد مواد غذايي در سطح جهان به علت فرسايش خاك و بهره برداري بيروبه از زمين و آب در حال كاهش است و بيم آن مي رود كه تا چند سال ديگر جهان با كمبود مواد غذايي روبرو شود. بسياري از شهرهاي جهان با كم آبي شديد دست به گريبانند و يا هوايي فوق العاده آلوده دارند، هوايي پر از اكسيد كربن و تركيبات سرب و گوگرد كه همگي براي سلامتي انسان مضرند. اگر چه عامل اصلي  ايجاد آنها كشورهاي صنعتي بشمار مي روند اما  اين پديده اثرات سويي بر زندگي كل بشر خواهد داشت. تاسف بارتر اينكه هر سال تقريباً 17 ميليون هكتار از جنگل هاي جهان كه بعنوان ريه هاي زمين نام گرفته اند يعني منطقه اي برابر مساحت كشور اطريش از بين مي روند در حاليكه اين جنگل ها سهم قابل توجهي در توليد اكسيژن و پالايش هوا دارند.

مطالعات نشان مي دهد كه اگر تا سال 2050 ميلادي، درجه حرارت كره زمين 3 درجه سانتيگراد افزايش يابد سطح درياها تا يك متر بالا خواهد آمد و تا پايان قرن آينده به دو متر خواهد رسيد. در آن صورت بسياري از شهرهاي ساحلي و  حتي بعضي از كشورها به زير آب خواهند رفت براي مثال يك متر افزايش آب دريا سبب بي خانماني 15 ميليون نفر از مردم بنگلادش مي شود و با افزايش دو متر آب، فرهنگ دو هزار ساله جزاير مالديو در اقيانوس هند از بين خواهد رفت به اين ترتيب مي توان گفت تا زماني كه انسان در عرصه گيتي زندگي مي كند و پيش از آنكه يك رويداد فلكي طومار زندگي او را در هم پيچيد، بايد بياموزد كه چگونه زندگي كند و به چه نحو از مواهب طبيعي برخوردار گردد. چه محدودیتها و مشکلات تهیه امكانات زندگي، اين جمعيت را بسويي كشانده است كه نتيجه آن با پيشروي به سوي عرصه هاي اكولوژيكي طبيعي و دست نخورده و يا در جهت تبديل زمين هاي مرغوب كشاورزي به محدوده شهرها و  امثال آن مي باشد. در اين راستا اراضي جنگلي و مرتعي شيب دار به زراعت هاي ديم بي حاصل تبديل شده ، حرارت بيابانها و داغي شنزارها اراضي همجوار خود را درهم نورديده و همه و همه حلقه محاصره بر انسان را لحظه به لحظه تنگ تر كرده و نهايتا موجب افزايش بهره برداری بيش از پيش انسان از منابع طبيعي شده است و اين مسئله پيامدي جز كاهش ذخاير منابع طبيعي در داخل و خارج از زمين را به دنبال ندارد. به اين صورت همواره سطح آبهاي زيرزميني پايين تر رفته، محيط زيست اعم از زمين، هوا و آب آلوده تر شده و بروز وقايع ناهنجاري از قبيل بروز سيلابها و شتشوي حجم عظيمي از خاك هاي حاصلخيز كشاروزي فزوني يافته است. در ادامه اين داستان غم انگيز برداشت انسان از طبيعت بيش از پتانسيل آن و بدون رعايت هيچگونه اصول منطقي و علمي صورت مي پذيرد و به هر طرف كه بنگريم برآيند همزيستي انسان و طبيعت چيزي جز حركت به سوي ايجاد بي نظمي و اغتشاش در طبيعت و محيط زيست نمي باشد. روند رو به افزايش سيل در كشور به خوبي نشانگر بروز اوضاعي است كه بر منابع طبيعي وارد شده است و اگر امروز با‌ آن برخورد صحيح و مسئولانه صورت نگيرد در آينده ممكن است خطراتي ايجاد كند كه جلوگيري از آنها امكان پذير نبوده و يا با هزينه اي سنگين و مشكلات فراوان انجام پذيرد. اكنون سخن گفتن از منابع طبيعي تجديد شونده بيش از هر زمان ديگري ضرورت دارد، ضرورتي اجتماعي و انساني كه نمي تواند تنها به بحث‌هاي خصوصي كارشناسي بسنده نمايد بلكه بايد در جهت تنوير افكار عمومي و افزايش معرفت اجتماعي در زمينه منابع طبيعي گامهاي اساسي برداشت و منابع طبيعي را به جامعه اعم از مردم عادي، مسئولان و سياست گذاران و مراكز تصميم گيرنده كشور معرفي نمود

 مقدمه:

خاك بعنوان بستري براي محل استقرار و رشد گياهان در ارزيابي‌هاي اكولوژيك از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. خاك هاي مناطق بياباني شامل گروهي از خاك هاي موجود مي باشند كه به لحاظ تأثير عوامل مختلف در زمان تشكيل و يا در سير تكامل خود خواص ويژه اي پيدا كرده اند، چرا كه اين خاكها در شرايط اقليمي و زمانهاي متفاوتي از مواد مادري تشكيل شده اند. با توجه به نوع عوامل مؤثر در تشكيل و تكامل خاك ها و شدت اثرگذاري آنها، بيان خصوصيات و شرح ويژگي خاك هاي مناطق بياباني در محدوده اي خاص قابل ارائه است. در تمامي سيستمهاي طبقه بندي خاك ، طبقاتي به خاكهاي بياباني اختصاص يافته و ويژگيهاي آن تشريح شده است. سيستمهاي طبقه بندي كشورهاي مختلف، بر مبناي داده‌هاي خام مطالعات خاك همان كشورها شكل يافته است ( داده ها شامل هر دو جنبه پيكرشناسي پروفيلهاي شاهد ونتايج آزمايشگاهي نمونه ها بوده است). بطور مثال سيستم طبقه بندي امريكايي Soil Taxonomy بر اساس تجزيه وتحليل دهها هزار پروفيل شاهد كه از اوايل قرن بيستم مطالعه شده بود استوار است كه نهايتا در سال 1975 جمع بندي و به صورت يك روش جامع، طبقه بندي و ارائه گرديد و همواره بر اساس اطلاعات جديد مورد اصلاح قرار گرفته است. هر دو سال يكبار راهنماي اصلاحات آن منتشر مي شود مخصوصا در سالهاي اخير بيشترين تغييرات مرتبط با مناطق خشك بوده است. دركشور ما نيز از دهه 1340 تاكنون مطالعات خاكشناسي و قابليت اراضي به تعداد فراوان و با دقت و كيفيت هاي متفاوتي انجام يافته وحجم بزرگي از اطلاعات را فراهم آورده است. بطور كلي بيشتر خاكهاي مناطق بياباني ايران در دو ردة اريديسول و انتي سول و گاهي مالي سول قرار ميگيرند (هر چند خاكهاي ورتي سول، اينسپتي سول و مالي سول نيز در مرز اين خاكها و در داخل مناطق بياباني ممكن است يافت شوند)، اين خاكها اغلب داراي رژيم رطوبتي اريديك بوده و در بعضي مناطق داراي رژيم رطوبتي اكوئيك هستند. از اين نظر مي توان گفت ويژگي‌هاي محدود كننده و يا تقويت كننده خاك براي استقرار و توسعه‌ي حيات گياهي، شاخص مهمي از عامل خاك است كه براي تفكيك قلمروهاي مناطق مختلف بكار مي رود. از اينرو بيابان‌ها با ويژگي‌هاي محدود كننده خاك مواجه بوده و اين ويژگي‌ها مي‌توانند محدوده گسترش مناطق بياباني را بازگو نمايند. در اين مطالعه ويژگي‌هاي محدود و مهمي از خاك شامل شوري، قليائيت، گچ، عمق، بافت و سله بندي براي تعيين قلمرو مناطق بياباني در نظر گرفته شده است و محدوده بيابانهاي خاك‌شناسي شامل مناطقي بوده است كه اساساً تمام واحد‌هاي اراضي يا بخشهاي زيادي از آن‌ها، داراي ويژگيهاي شيميايي و يا فيزيکي خاصي است كه براي ايجاد يا توسعه زيست‌گياهي محدوديت ايجاد مي‌نمايد.

هدف اصلي مطالعات خاك در طرح تعيين قلمرو جغرافيايي محدوده هاي بياباني ايران، يافتن ارتباطات منطقه اي وناحيه اي در شرائط خاص بيابانهاي كشور بين عواملي نظير چرخه آب شناسي، مواد مادري، اقليم، ويژگيهاي پيكرشناسي زمين (ژئومرفولژي) از يكسو و روند تشكيل و تحول و درجه حاصلخيزي خاك از سوي ديگر است كه همگي آنها در نوع و تراكم پوشش گياهي متجلي شده است.

راهبرد اصلي مطالعه حاضر نيز اين بوده است كه درگام نخست، پايگاهي اطلاعاتي از داده هاي مرتبط با خاكهاي مناطق بياباني كشور فراهم آورده و درگام بعدي آنها را با اطلاعات ساير گروهها همگام و هماهنگ نمايد تا پس از حصول شناخت عميقتر نسبت به روابط بين اجزاء ، توصيفاتي دقيق و منطقه اي از خاكهاي بياباني كشور ارائه دهد. اين توصيفات خواهد توانست مبناي دسته بندي و توليد نقشه بيابانها را از نظر خاك فراهم آورد.

براي تفكيك مرز مناطق بياباني ايران پس از شناسايي ايستگاههاي هواشناسي و بررسي و بازسازي آمار و داده هاي مورد نياز در هر يك از استانهاي مورد مطالعه، نسبت به استخراج پارامترهاي مورد نيازاقدام شد سپس با استفاده از داده هاي مذكور و بر اساس روش تحقيق لايه هاي مطالعاتي در محيط GIS تهيه و رقومي گرديد. تلفيق لايه ها و يا نقشه هاي تهيه شده براي هر عنصر اقليمي بخش ديگري از فعاليتهاي دفتري بود كه در اين مرحله صورت گرفت. كنترل مناطق تعيين شده با نقشه توپوگرافي در آزمايشگاه و صحرا براي بررسي صحت و سقم مناطق تفكيك شده از جمله امور تكميلي ديگري بود كه بصورت استاني و ستادي انجام شد. به اين ترتيب از تلفيق نقشه هاي حاصله سه ناحيه يا قلمرو در نقشه نهايي هر استان از هم قابل تفكيك شد. داخلي ترين منطقه از سمت دشت، بيابان و خارجي منطقه غير بيابان و منطقه بينابين كه ويژگي مشترك هر دو منطقه را داشت بنام منطقه گذر از بيابان به غير بيابان (نيمه بيابان) نامگذاري گرديد. با ارسال اطلاعات و نقشه هاي رقومي مربوطه از استانهاي مورد عمل و پس از بررسي هاي لازم نقشه هاي مذكور بشرحي كه در پي آمده است در نقشه سراسري ايران جانمايي شد.

(استار تريبيون) : سازمان ملل مي‌گويد زمين بيمار اورژانسي است بوش مي‌گويد 2 قرص آسپرين به او بدهيد!

رييس‌جمهوري امريكا با ادعاي رهبري جهان در زمينه پديده تغييرات جوي زمين در سخنراني كه با حضور 16 كشور صنعتي مهم جهان انجام داد، در حالي كه هيچ خط مشي اساسي و جدي پيشنهاد نداد با رد كنترلهاي الزام‌آور بر روي انتشارات گازهاي گلخانه‌اي خشم منتقدان را برانگيخت.

ادامه را در  سایت خبرگزاری ایسنا بخوانید