شناسايي و الويت بندي مناطق سيل خيز در يك حوضه آبخيز(6)
رگبار طرح :(Design Storm)
رگبار طرح معمولاً به عنوان يك رخداد بارندگي موضعي كه داراي دوره بازگشت، عمق و الگوي توزيع زماني معيني ميباشد تعريف ميشود.اين رگبار همچنين داراي حركت، پيشرفت، توسعه و انهدام است. اهميت هر كدام از اين ويژگيها با توجه به نوع كاربري و خصوصيات حوضه آبخيز تغيير ميكند. در واقع رگبار طرح عبارتست از تخمين و يا تعيين يك هيتوگراف بارش با يك دوره بازگشت يا فراواني معين كه با استفاده از آن ميتوان رواناب حاصله را با دوره بازگشت مشابه رگبار طرح برآورد نمود. چنين هيتوگرافي داراي يك الگوي معيني از زمان، شدت، مدت و حجم بارندگي است. به بياني ديگر يك رگبار طرح، يك رگبار يا طوفان واقعي اندازهگيري شده از رخدادهاي واقعي نيست، زيرا چنين رگباري ممكن است هرگز رخ نداده، يا احتمال وقوع آن درآينده نيز بسيار كم باشد. اما بيشتر رگبارهاي طراحي ويژگيهايي را دارا ميباشند كه بيانگر ميانگين ويژگيهاي رگبارهايي است كه در گذشته اتفاق افتاده است، از اين رو ويژگيها و خصوصيات رگبارها و طوفانهايي كه ممكن است در آينده رخ دهد شباهت بسياري با ويژگيهاي رگبار طراحي خواهند داشت. روانابي كه با استفاده از اين رگبار بدست ميآيد سيلاب طرح ناميده ميشود. برآورد سيلاب طراحي نيزيكي از اجزاي مهم مطالعات هيدرولوژي است بنابراين براي محاسبه سيلاب طراحي در يك منطقه لازم است با استفاده از دادههاي باران نگاري موجود در آن منطقه اقدام به انتخاب رگبار طرح نمود.با توجه به اينكه شديدترين سيلاب از باراني ناشي ميشود كه تداوم آن برابر زمان تمركز حوضه آبخيز باشد و از طرفي زمان تمركز نيز يك پارامتر فيزيكي بوده كه مقدار آن براي هر حوضه متفاوت است لذا بايد حداكثر شدت بارندگي را در تداومهايي كه مقدار آن برابر زمان تمركز حوضه باشد در دست داشته باشيم. بدين جهت داشتن رابطه يا نموداري كه از روي آن بتوان به ازاء تداومهاي مختلف مقدار شدت بارندگي را تخمين زد از ملزومات عمده است كه در طراحي سازههاي آبي از آن استفاده ميشود. از طرف ديگر سازههاي آبي مانند پل، سيلبند، سد، زهكش، كانالهاي جمعآوري آب و امثال آن بر حسب اهميت و حساسيت به تخريب و يا مقدار هزينهاي كه صرف احداث آن ميشود و يا خطراتي كه ممكن است به لحاظ جاني و مالي در اثر خراب شدن به بار آورد با دوره بازگشت مشخص طراحي ميشوند. بنابراين شدت يا مقدار بارندگي كه به ازاء يك تداوم معين در طراحي از آن استفاده ميشود)رگبار طرح) بايد مربوط به دوره بازگشت مورد نظر باشد. تغييرات شدت بارندگي نسبت به دوره باز گشت يك تابع آماري -احتمالاتي است كه براي هر منطقه اقليمي مقدار متفاوتي دارد. داشتن اين رابطه نيز از ملزومات طراحي در كارهاي آبي است. از تلفيق روابط فوق ميتوان به توابع يا نمودارهاي واحدي دست يافت كه بتوان از روي آن مقدار شدت بارندگي را در تداومها و دورههاي بازگشت مختلف برآورد نمود.اين توابع و نمودارها كه در حال حاضر براي ايستگاههاي سينوپتيك توسط سازمان هواشناسي كشور استخراج شدهاند به نحوي ارائه شده است كه مقادير شدت بارندگي را در تداوم 5 دقيقه تا 12 ساعت و در دورههاي بازگشت 2، 5، 10، 20، 50 و 100 سال بدست ميدهند. با استفاده از روابط و ضرائب معرفي شده، حداكثر شدت رگبار در تداومهاي مورد نظر و در دوره برگشتهاي مختلف براي تحليلهاي هيدرولوژيكي قابل محاسبه است.
